وبلاگ دایره

معماری اطلاعات

محتوا نویس

معماری اطلاعات چیست؟

به طور کلی معماری اطلاعات همان مفهمومی را در بر دارد که در معماری سازه از آن انتظار می رود. به فرآیندهایی که برای خلق بستر آنلاین کاربر پسند (User Friendly)‌که در آن بخش های اطلاعاتی به درستی تعریف و رابطه ی بین انها به شکل صحیحی مشخص شده باشند معماری اطلاعات گفته می شود.

دانش معماري يا مهندسي به سلسله فرايندهايي اشاره مي كنه كه در توالي الزام آوري به بنا شدن و ساختار يافتن يك سازه، سيستم يا دستگاه ختم مي شه. به ويژه واژه معماري در بر گيرنده مفاهيم تجزيه و تحليل اوليه، پيش طرح، امكانسنجي، گردآوري منابع، طراحي، الويت بندي فرايندها، اجرا و كنترل، نگهداري و بهينه سازي است.

وقتي از واژه مهندسي و معماري در مورد نرم افزار و اطلاعات صحبت مي شه، منظور بكار گيري روال و فرايندهايي مرتبط براي ساختار دادن به اطلاعات به عنوان سازه اي هدفمند، مستحكم، با مفهوم، صحيح و زيبا است. براي رسيدن به ساختار اطلاعاتي مفيد و اثربخش، هدف (و مخاطب)، مفاهيم، منابع، شاخصهاي كليدي سنجش صحت عملكرد، طراحي قابل اجرا، پياده سازي برنامه ريزي شده و نگهداري و بهبود مستمر اطلاعات، حياتي است. علاوه بر ملزومات لازم ولي ناكافي بالا، جامع و مانع بودن مفهوم، سادگي در طراحي، هوشمندي در اجرا، هماهنگي سازه و پلتفرم و نگهداري و كنترل، سازه ي اطلاعاتي مقاوم و با تاريخ مصرف بالا بنا مي كنه.

تفاوت معماری اطلاعات با مهندسی اطلاعات به تفاوت بین فرم و محتوا شبیه است. یعنی در مهندسی اطلاعات چگونگی تولید خود اطلاعات و روش ارتباط گیری آنها با هم بحث می شوند، و در معماری اطلاعات به فرم قرار گیری آنها در ارتباط با یکدیگر و ساختار و آرایش آنها پرداخته می شود.

بخش های اصلی در معماری اطلاعات از این قرار اند:

  • نقشه کشی - Planning

  • طراحی - Design

  • اجرا - Implementation

معماری اطلاعات در فروشگاه آنلاین

معماری اطلاعات سایت آنلاین

سه مقوله اصلی در معماری اطلاعات موضوع اصلی است:‌

  • کاربر نهایی - User

  • محتوا - Content

  • فرم یا بستر - Context


شاخص های کاربر پسندی - User Friendly

تصمیمات معمار اطلاعات به مدل ذهنی کاربر نهایی وابسته است. کاربر نهایی در واقع همان شخصی است که قصد استفاده از امکانات و اطلاعات سایت را دارد و نه صاحب سایت یا کسب و کار آنلاین. نگرش و روحیات کاربر نهایی همانند آنچه رفتار وی را در دنیای واقعی شکل می دهد در انگیزه های او برای استفاده و حضور در بستر آنلاین نیز دخالت دارد. مدل ذهنی کاربر در باره بستر انلاین و برداشتهای او از دنیای اطلاعات به مدل رفتاری معینی می انجامد.

به عنوان مثال لینک ها با رنگ آبی و خطی که زیر آنها کشیده شده، تبدیل به استانداردی بی نیاز از توضیح شده است و در مدل ذهنی کاربر مشخص است که می تواند روی آن کلیک یا آنرا لمس کند تا به نقطه دیگری هدایت شود.

اما محتوا بر اساس زبان و درک کاربر نهایی می بایست طبقه بندی و برچسب گذاری شود. برای سازماندهی محتوا و برچسب گذاری اطلاعات به نحوی که کاربر نهایی بتواند به آنچه می خواهد به راحتی دست پیدا کند، با آزمونهایی مانند درختواره های تصمیم گیری (Tree test) یا آزمون مرتب سازی کارتها (Card Sort test) می توان به تیم فنی امکان درک و تحلیل مناسبی در مورد مدل رفتار کاربران داد.

تاثیر مستقیم معماری اطلاعات روی تجربه کاربری یا User Experiance است. کاربر هم وقتی تجربه مناسبی دارد که بتواند به داده های مورد نظر به بهترین شکل ممکن دست یابد و با شیوه ای ساده، آسان و اثربخش در بین بخشهای وب سایت سفر کند.

بر این اساس معماری اطلاعات قبل از طراحی و توسعه وبسایت انجام می گیرد. انسانها موجوداتی دیداری هستند . این ویژگی نباید در تیم باعث شود که چیزهای زیبا بر چیزهای ضروری مقدم شوند! در معماری اطلاعات ابتدا به زیبا بودن نتیجه فکر نمی کنیم اما اگر نتیجه حاصل شده زیبا نبود، در می یابیم که حتما اشتباه کرده ایم.

مقصود از این صحبتها این است که کاربر پسند بودن وب سایت بر اساس مدل ذهنی کاربر نهایی ارزیابی می شود و نه زیبایی بصری آن! معماری اطلاعات مجموعه فرآیندها و فرمهایی را مطالعه می کند که کاربر را در مواجه با اطلاعات و محتوای مورد نظر به درستی هدایت می کند و برای وی امکان سازماندهی، مرتب سازی، فیلتر کردن و جستجوی اطلاعات به شیوه های آسان را فراهم می کند.


معماری اطلاعات و مستند سازی

معماران اطلاعات در جلسات طوفان فکری به بحث در مورد طرح می پردازند و جزییات سازه نهایی را ابتدا به صورت اسکچ روی برگه های چکنویس یادداشت می کنند. بعد از اینکه طرح رنگ و شکل کاملتری پیدا کرد از ابزارهای مناسب تری برای مستند سازی استفاده می کنند.

این مستند سازی بایستی انواع بسته ها و ماژول های اطلاعاتی را به همراه خصوصیات و ویژگی هایشان تشریح کند و ارتباط این بسته ها با یکدیگر را با دیاگرامهای مناسب نمایش دهد. فلوچارتهایی که نشان می دهد چگونه تصمیمات کاربر وی را بین بسته های اطلاعاتی هدایت می کند. در انتها لی آوت یا طرح کلی از وبسایت را ارایه می کند که با آن طرح خطی یا wireframe گقته می شود که چگونگی نمایش اطلاعات به کاربر در صفحات را نمایش می دهد.


مهمتریت فعالیتهای معمار اطلاعات در بخش های زیر است:
  • طبقه بندي - Categorization: سلسله فرآیندهایی که به الویت بندی، بخش بندی، تفکیک و طبقه بندی بسته های اطلاعاتی می پردازد.

  • نامگذاري - Labeling: مواردی که عناوین اطلاعاتی را به همراه برچسب هایی مانند لینکها، ‌گزینه ها، لیست ها و مانند آنها در بر می گیرد.

  • ناوبري - Navigational :‌مواردی که به پویش اطلاعات در داخل بستر یا از خارج آن تحت عنوان ناوبری و اتصال بسته های اطلاعاتی به یکدیگر می پردازد.

  • جستجو - Searching :‌ کلیه اموری که مربوط به جستجو، تعیین حیطه آن، آناتومی و ساختار جستجو می پردازد.


معماری اطلاعات و مدیریت هزینه

آنچه در فاز مستند سازی انجام می شود بایستی به روشنی به اعضای تیم نقشه ای بدهد تا بدون اتلاف وقت بتوانند ساختار وب سایت را پیاده سازی کنند. ارزشمندترين چيزي كه در ازاي بنا كردن و استفاده از اطلاعات صرف مي شود زمان است. جداي از هزينه زماني براي توليد داده هايي كه بايستي ارزش انتقال داشته باشند، زمان مورد نياز از طرف جامعه هدف براي دريافت اطلاعات اهميت داره. اين اتفاق با صرف زمان مناسب روي تحليل اوليه و شناخت مخاطب و رفتارها و خواسته هاش و سپس طراحي مناسب ساختار اطلاعاتي ممكن است. حتی اگر مشتري به شدت به اطلاعاتي كه توليد ميشه نيازمند باشه ولي وقتي تحليل مناسب براي بنا كردن ساختار مطالب انجام نشده بتشد مقصود حاصل نشده و انگار زمان مخاطب و زمان تیم پروژه و تولید کنندگان محتوا همه با هم تلف شده است. براي كاهش هزينه هاي زماني مشتري، معمار هزينه ي زماني حساب شده اي براي تحليل درست و طراحي ساختار صحيح متحمل مي شود تا اثربخشي ساختار اطلاعاتی و در عین حال كاهش هزينه هاي زمانی را تامين كند. مهم اين است كه هزينه توليد محتوا - يعني زمان - و بهاي پرداختي مشتري براي اطلاعات - يعني زمان - در ازاي كيفيت محتواي ساخته شده به صرفه باشد.

مستندات آماده شده توسط معمار اطلاعات نه تنها در زمان اجرا که در طول دوره نگهداری و در بلند مدت از تغییر ساختار بنیادین و انحراف سازه اطلاعاتی از تحلیل های اولیه جلوگیری می کند.


خصوصیات یک معمار اطلاعات خوب

ترکیبی از تحلیل گر سیستمهای اطلاعاتی، متخصص دیتا و بانک اطلاعاتی، طراح سیستمهای انبارداری و کتابخانه ها، مدیر بازاریابی،‌ تولید کنندگان محتوا، طراحان تجربه کاربر و البته در عین حال خلاق و خوش سلیقه برای این کار لازم است. بله یافتن آن مشکل است و مهارتی نیست که آموزش آن در کشور رواج داشته باشد!


نویسنده: محمود هاشم زاده

نگارش:‌۶ فروردین ۱۳۹۷

آخرین ویرایش: ۸ فروردین ۱۳۹۷

پرسشی دارید؟

  • همه روزه از 9 صبح تا 9 شب شماره موبایل 09123487298 پاسخگوی شماست.

  • شرکت دایره از شنبه تا چهارشنبه 9 صبح تا 7 بعد از ظهر دایر است 88507132.

  • ایمیل eshop@daiereh.com هم هر روز هفته در هر لحظه در دسترش شماست.

  • در شبکه های اجتماعی ما را دنبال کنید.